Voorwoord

Sweco ontwerpt de samenlevingen en steden van de toekomst. Dat is onze missie. Maar niets is zo complex als het ontwerpen van een onzekere toekomst. De wetenschap geeft aan dat de zeespiegel na 2050 mogelijk harder stijgt dan tot nu toe wordt aangenomen. We weten alleen nog niet met welke snelheid en stijging we rekening moeten houden. Deze onzekerheid vraagt om grote flexibiliteit van onze ruimtelijke inrichting, zodat we ook in de toekomst nog de maatregelen kunnen nemen die nodig zijn om onze samenleving duurzaam te beschermen tegen het stijgende zeewater.

Tegelijkertijd staat ons land de komende decennia voor grote transities waar een grote ruimtevraag en honderden miljarden aan investeringen mee zijn gemoeid. We gaan in Nederland ongeveer 1 miljoen woningen bouwen, voornamelijk voorzien in de laaggelegen Randstad. We gaan nieuwe infrastructuur aanleggen en bestaande infrastructuur vervangen of renoveren. We investeren vele miljarden in de energietransitie en klimaatadaptatie. We gaan in het landelijk gebied investeren in duurzame landbouw en versterking van de biodiversiteit. Deze investeringen zullen in belangrijke mate bepalen hoe Nederland er in de tweede helft van deze eeuw uit komt te zien.

In het Kennisprogramma Zeespiegelstijging wordt, in opdracht van de minister van Infrastructuur en Waterstaat en de Deltacommissaris, geïnventariseerd wat de mogelijke gevolgen van een versnelde zeespiegelstijging voor onze delta kunnen zijn, hoe we daarop kunnen anticiperen en wat we de komende decennia moeten doen en laten om toekomstige oplossingsrichtingen open te houden. In dit kader heeft Sweco gebiedsgericht de investeringsagenda’s verkend. Vanuit onze brede betrokkenheid bij deze investeringsopgaven zien wij dat op dit moment bij deze grote investeringen nog maar weinig rekening wordt gehouden met de grote onzekerheid van de stijgende zeespiegel. Dit kan tot gevolg hebben dat de miljarden investeringen die we nu doen alsnog op de schop moeten en dat er in de toekomst geen ruimte meer is om de aanpassingen te kunnen doen die nodig zijn om ons land veilig en leefbaar te houden.

We houden in Nederland onvoldoende rekening met de zeespiegelstijging

In onze ogen moet dat anders. Met dit whitepaper onderzoeken we daarom hoe we bij de investeringsopgaven het beste rekening kunnen houden met zeespiegelstijging. We hebben hiervoor de omvang van de investeringsopgave gedetailleerder in beeld gebracht en geanalyseerd wat nodig is om deze investeringen toekomstbestendig vorm te geven. Het is voor het eerst dat de investeringsopgaven en de zeespiegelstijging op deze manier aan elkaar zijn gekoppeld.

Gezien de snelheid van de ruimtelijke ordening in de komende tien jaar willen we met dit whitepaper een belangrijke oproep doen: borg de flexibiliteit, in ruimte of in aanpasbaarheid van de inrichting, die we in de toekomst nodig hebben om maatregelen te kunnen nemen tegen een stijgende zeespiegel. Hiervoor is een regio-overschrijdende integrale aanpak nodig.

Borg de flexibiliteit die we nodig hebben om de juiste maatregelen te kunnen nemen tegen zeespiegelstijging

We hebben in de toekomst ruimte nodig langs de rivieren, langs de kust en in de polders om onze waterkeringen te verhogen en te verbreden, maar ook om water tijdelijk te kunnen bergen. Alleen dan kunnen we het stijgende zeewater het hoofd bieden. Het reserveren van ruimte is niet makkelijk, want we hebben deze ruimte ook nodig voor de andere opgaven, die nu meer prioriteit hebben. De sturing op de ruimtelijke ordening is de laatste jaren gedecentraliseerd waardoor een regio-overschrijdende samenhangende aanpak moeilijk van de grond komt. Toch moeten we voorkomen dat we de gebieden die in de toekomst te maken krijgen met zeespiegelstijging langzaam maar zeker ‘dichtmetselen’ en onszelf de mogelijkheid ontnemen om maatregelen te kunnen nemen. De toekomst is onzeker, niet alles kunnen we plannen, maar we kunnen er wel rekening mee houden.

In dit whitepaper gaan we achtereenvolgens in op:

De inrichtingsopgave en de geplande investeringen in Nederland

Onze kwetsbaarheid voor zeespiegelstijging

Een verkenning van kansen voor een flexibele inrichting

We wensen je veel leesplezier!

Alex Hekman, business director Water Nikéh Booister, adviseur Strategisch deltamanagement