Voorwoord

Niemand weet hoe onze energievoorziening er in 2050 uit zal zien. Wat we wél weten is dat deze totaal anders zal zijn. Wereldwijde afspraken zijn gemaakt om tegen die tijd nagenoeg geen fossiele brandstoffen meer te gebruiken. De klimaatverandering laat ons geen andere keuze.

Toch komt bijna 90% van ons energieverbruik nu nog uit fossiele brandstoffen. Een flinke ingreep is nodig. Kleine stapjes zullen voor deze transitie bij lange na niet genoeg zijn. Het is tijd voor een ferme stap voorwaarts in duurzame energie, dat vergt echter ook bezinning en een goed plan. Eerst vertragen om vervolgens te kunnen versnellen.

De ferme stap

Waarom is die ferme stap nu nodig? Natuurlijk vanuit het perspectief van het klimaat. Illustratief is ook dat het Internationaal Energie Agentschap (IEA) oproept te stoppen met het zoeken naar nieuwe fossiele energievoorraden. Niet alleen vanuit het oogpunt van klimaatverandering maar ook omdat het risico op ‘stranded assets’ groot is. Nu nog investeren in nieuwe olievelden kan al snel onrendabel zijn bij de stijgende CO2 prijzen. Dit betekent dat we voor 90% van ons huidige energieverbruik op zoek moeten naar nieuwe bronnen. Dat vergt ingrijpende keuzes.

Voor 90% van ons huidige energieverbruik moeten we op zoek naar nieuwe bronnen.

Het belang van het totale plaatje

Om te begrijpen wat het effect van die keuzes is, is het cruciaal om naar het totale energiesysteem te kijken. Zoals dat elektrische auto’s niet tot minder uitstoot leiden als er geen windmolens of zonnepanelen bijkomen. Dit leidt slechts tot een verschuiving van het probleem: door geen benzine of diesel meer te verbranden in de voertuigen zelf maar door aardgas en kolen te verbranden in elektriciteitscentrales, blijft de uitstoot hetzelfde. Elke elektrische auto zou dus vergezeld moeten gaan van duurzame opwekking. Bijkomend effect van al die elektrische mobiliteit: het vergt forse infrastructurele investeringen om die elektriciteit van de centrale in de auto te krijgen. Niet dat dat daarmee een slecht idee is, maar dit voorbeeld laat zien dat de implicaties van keuzes erg belangrijk zijn. Het één kun je niet los zien van het ander. En zo is die totaliteit en samenhang cruciaal voor hoe doelmatig wij de komende decennia honderden miljarden investeren in ons energiesysteem.

Het ruimtelijk effect van energietransitie

Naast dat het belangrijk is om doelmatig te investeren is er sprake van nog een niet te onderschatten effect. De keuzes die we nu maken leggen namelijk voor een belangrijk deel vast hoe Nederland er uit ziet ná 2050. Ze bepalen bijvoorbeeld hoeveel ruimte en flexibiliteit we overhouden om nog maatregelen te kunnen nemen om ons te beschermen tegen zeespiegelstijging. Ook zijn veel nieuwe woningen nodig. Zonder een centrale visie en samenhangende aanpak van deze opgave, en zonder nauwe samenwerking tussen Rijk en regio wat betreft ruimtelijke ordening, ontstaat er een groot risico. De beperkte resterende flexibiliteit en ruimte die nodig is om zeespiegelstijging op te vangen én passende woningen te realiseren is ook de ruimte die we nodig hebben voor de energietransitie. Agendavorming is belangrijk.

Ervaar de consequenties van keuzes en de impact ervan op kosten en ruimte.

Er zijn veel scenario’s gemaakt voor het energiesysteem in 2050 maar het ontbrak tot nu toe aan een eenvoudig model waarin de effecten van keuzes op hoofdlijnen zichtbaar worden. Ja, de uitdaging is complex, maar door deze terug te brengen naar de kern en zelfs te versimpelen, kunnen heldere inzichten ontstaan en goed doordachte keuzes gemaakt worden. Daarvoor heeft Sweco een game ontwikkeld, een serieus spel welteverstaan. Hierin staan alle ingrediënten voor de energietransitie centraal, maar ook hoe zij op elkaar reageren. Wat is er mogelijk, onmogelijk? Hoe krijg je ambities gerealiseerd en wat betekent dat? Het spel is daarmee een verkenning, geeft inzicht in het samenspel tussen veranderen en vertragen. Juist datgene wat er nodig is.

Met dit spel ontstaat inzicht in de belangrijkste systeemkeuzes die we de komende jaren moeten maken. Veel details zijn achterwege gelaten om de grote lijnen op een heldere manier zichtbaar te maken. Ons doel is om je, door het spelen van het spel, zelf te laten ervaren hoe de verschillende elementen van het energiesysteem met elkaar samenhangen, wat de consequenties zijn van keuzes en wat de impact ervan op kosten en ruimte is.

Wil je na het lezen aan de slag?

Delen mag!